Cyfrowe archiwum odbudowy
Odbudowa kościoła w Trzcińsku
1987–2003
Historia kilkunastu lat pracy, dzięki której zagrożona zamknięciem świątynia odzyskała dach, wieżę, organy, ołtarz i swoje otoczenie.
Pod koniec lat osiemdziesiątych stan kościoła Matki Bożej Częstochowskiej był tak zły, że realnie rozważano jego zamknięcie. Nieszczelny dach niszczył stropy i organy, balkon wymagał podparcia stemplami, a nad instrumentem powstał otwór w suficie. Remont nie był więc zwykłym odnowieniem świątyni. Była to trwająca kilkanaście lat akcja ratunkowa.[1]
Stan wyjściowy
Kościół, któremu groziło zamknięcie
Wieloletnie przecieki uszkodziły dach, stropy, chór i instrument. Według kroniki 16-głosowe organy były zniszczone w około 80 procentach. Przełom nastąpił w 1987 roku, kiedy wspólnota zdecydowała, że zamiast zamykać świątynię, podejmie próbę jej uratowania.[1]
Fotografie archiwalne
Stan kościoła i zakres prac
Elewacje, wnętrze, chór, schody, wyposażenie i teren przykościelny. Fotografie pokazują skalę zaniedbań oraz miejsca, które wymagały ratunkowej interwencji. Każde zdjęcie można otworzyć w całości.
Chronologia
Remont rok po roku
Najważniejsze decyzje, prace i wydarzenia według kroniki oraz dokumentacji technicznej.
Decyzja, by ratować świątynię
Podczas wizytacji bp. Tadeusza Rybaka powróciła sprawa kościoła, którego stan groził zamknięciem. Rozmowa z Heleną Szczepańską stała się początkiem zorganizowanych działań.[1]
Drewno i przygotowanie robót
Mieszkańcy zebrali środki, kupili grube belki i przygotowali deski potrzebne do wymiany stropu oraz naprawy dachu. Materiał przewieziono dzięki pomocy Rolniczej Spółdzielni w Karpnikach.[1]
Pierwszy zasadniczy etap dachu
Rozpoczęto regularne zbiórki i ewidencję finansową. Zdjęto stare pokrycie, kupiono blachę i rozpoczęto zabezpieczanie kościoła przed wodą. Do wsparcia włączyli się dawni mieszkańcy Rohrlach.[1]
Wieża, okna i posadzka
Kontynuowano prace przy wieży, częściowo wymieniono okna, oczyszczono ściany, wykonano okiennice, posadzkę oraz dalsze roboty murarskie.[1]
Wnętrze, instalacje i organy
Wykonano instalację odgromową i elektryczną, drenaż, studzienki, strop i podłogę chóru. Rozpoczęto odbudowę organów. Pięć głosów instrumentu zabrzmiało podczas Pasterki po ponad czterdziestu latach milczenia.[1]
Przełom finansowy
Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej przyznała 750 mln starych złotych. Dotacja objęła stolarkę, ogrodzenie i odwodnienie, konserwację ołtarza oraz pozostałych jedenastu głosów organów.[1]
Diagnoza zagrożonej wieży
Ekspertyza mykologiczna wykazała aktywny rozwój grzyba i obecność kołatka domowego. Wyższe kondygnacje wieży należało wyłączyć z użytkowania, a porażone elementy wymienić.[3]
Cmentarz i pojednanie
Uporządkowano dawny cmentarz, zachowano nagrobki i dokończono ogrodzenie. 2 września odsłonięto tablicę pamięci podczas nabożeństwa z udziałem bp. Tadeusza Rybaka, pastora Gerolda Langego i dawnych mieszkańców.[1]
Kapitalny remont wieży
Dzięki kolejnym 250 mln starych złotych z FWPN wymieniono drewnianą konstrukcję wieży i schody, przeprowadzono odgrzybianie, impregnację, tynkowanie i dalsze zabezpieczenia.[3]
Elewacje i wejścia
Zakończono tynki kościoła i wieży, wzmocniono kopułę, wykonano obróbki blacharskie, zadaszone wejście główne oraz schody przy wejściu bocznym.[1]
Dziedziniec i bruk
Dar 10 000 marek pozwolił wykonać bruk, obrzeża i podbudowę, dalej porządkować cmentarz, zabezpieczyć drewno oraz uzupełnić ławki i nagłośnienie.[1]
Jubileusz 200-lecia
W bocznych drzwiach zamontowano kratę z datami „1799–1999”. Jubileusz pod przewodnictwem bp. Tadeusza Rybaka stał się symbolem zakończenia najważniejszego etapu odbudowy.[1]
Ukryte skutki dawnych przecieków
Po ujawnieniu przegnicia belki nośnej wymieniono uszkodzony odcinek. Naprawiano też płytki, ogrodzenie i bramy, odnawiano filary, ściany oraz złocenia ołtarza.[1]
Od odbudowy do stałej opieki
Wydatki dotyczyły już głównie dokumentacji, pielęgnacji cmentarza i drobnych napraw. Wielka akcja ratunkowa przeszła w codzienną troskę o kościół i jego otoczenie.[1]
Najpoważniejsze zagrożenie
Wieża zagrożona katastrofą
Orzeczenie mykologiczne z sierpnia 1994 roku stwierdziło w drewnianych stropach wieży aktywny rozwój stroczka domowego oraz obecność kołatka domowego. Porażone były końcówki belek, murłaty i podłogi, a wyższe biegi schodów groziły katastrofą. Zalecono wyłączenie górnej części wieży z użytkowania oraz pilną wymianę i zabezpieczenie konstrukcji.[3]
W 1996 roku przeprowadzono kapitalny remont: wymieniono drewnianą konstrukcję i schody, wykonano odgrzybianie, impregnację, tynki oraz zabezpieczenia gzymsów i otoczenia.
Otwórz dokument archiwalnyWieża i późniejszy widok
Dwa obrazy uratowanej świątyni
Dokumentacyjne ujęcie wieży oraz widok kościoła wpisanego w krajobraz Trzcińska zamykają fotograficzną opowieść o samych pracach.
Organy
Instrument wrócił do życia
Do grudnia 1992 roku uruchomiono pięć głosów i podczas Pasterki organy zabrzmiały po raz pierwszy od ponad czterdziestu lat. Pozostałych jedenaście głosów odtworzono w latach 1993–1994. Renowację prowadził Czesław Ładogórski z Wrocławia.[1]
Ołtarz i wnętrze
Przywracanie wyposażenia
Konserwacja objęła ołtarz, stolarkę, ławki, sztukaterię, oświetlenie i posadzki. Powstały także nowe elementy: stół ołtarzowy, ambona i tabernakulum. W kolejnych latach prowadzono złocenia i naprawy ścian.[1]
2 września 1995
Cmentarz, tablica i pojednanie
Odbudowę połączono z uporządkowaniem dawnego cmentarza ewangelickiego. Odnalezione nagrobki zachowano i wkomponowano w mur, dokończono ogrodzenie, a granitową skałę wykorzystano jako postument tablicy ufundowanej przez dawnych mieszkańców Rohrlach.[1][4]
W uroczystości odsłonięcia tablicy uczestniczyło około osiemdziesięciu dawnych mieszkańców. Nabożeństwu przewodniczył bp Tadeusz Rybak, a uczestniczyli w nim pastor Gerold Lange oraz Eberhard Kabitz. Remont stał się w ten sposób także dziełem pamięci i polsko-niemieckiego pojednania.
Reportaż archiwalny
Odsłonięcie tablicy pamięci
2 września 1995 roku spotkali się dawni i obecni mieszkańcy Trzcińska. Zdjęcia dokumentują modlitwę przy tablicy, świątynię pozostającą jeszcze w rusztowaniach, liturgię oraz wspólne spotkanie.
Przed kościołem i przy tablicy
Modlitwa, procesja i spotkanie dawnych oraz obecnych mieszkańców.
01Otwórz fotografię
02Otwórz fotografię
03Otwórz fotografię
04Otwórz fotografię
05Otwórz fotografię
06Otwórz fotografię
07Otwórz fotografię
08Otwórz fotografię
09Otwórz fotografię
Liturgia w kościele
Eucharystia, słowo, posługa przy ołtarzu i zgromadzona wspólnota.
Spotkanie po uroczystości
Ludzie odbudowy
Kto uratował kościół?
Helena Szczepańska
Przewodnicząca Komitetu Odbudowy. Prowadziła rozliczenia, dokumentację, tłumaczenia, korespondencję i starania o dotacje.
Poznaj jej historię →Ks. Zbigniew Kawzowicz
Uruchomił działania remontowe i zabiegał o pomoc kurii oraz instytucji kościelnych.
Ks. Eugeniusz Jacyszyn
Od 1992 roku współpracował z Komitetem i towarzyszył wspólnocie podczas kolejnych etapów prac.
Przeczytaj wspomnienie →Darczyńcy i wykonawcy
Eberhard Kabitz, Günter i Ingeborg Menz, Czesław Ładogórski, mieszkańcy Trzcińska, dawni mieszkańcy Rohrlach oraz liczni fachowcy i wolontariusze.
Wspólny wysiłek
Dziedzictwo uratowane dzięki wielu ludziom
Odbudowy nie dokonała jedna osoba ani jedna instytucja. Złożyły się na nią ofiary mieszkańców, praca społeczna, pomoc kurii i organizacji kościelnych, dotacje konserwatorskie oraz wsparcie dawnych mieszkańców Rohrlach. Ocalono dach, wieżę, stropy, chór, organy, ołtarz, instalacje, stolarkę, elewacje, cmentarz i całe otoczenie kościoła.
Podstawa opracowania
Źródła
- [1] Helena Szczepańska, „Kronika kościoła w Trzcińsku”, zapisy dotyczące odbudowy i rozliczeń z lat 1987–2003, maszynopis w archiwum parafialnym.
- [2] Lidia Śniatycka-Olszewska, „Projekt porządkowania terenu kościoła w Trzcińsku, kolorystyka elewacji i wnętrza”, dokumentacja w archiwum parafialnym, około 1990 roku.
- [3] Zofia Marek-Janocha, „Orzeczenie mykologiczne dotyczące kościoła w Trzcińsku”, sierpień 1994 roku.
- [4] Protokół spotkania w sprawie dawnego cmentarza ewangelickiego, 22 września 1994 roku, oryginał i tłumaczenie.
- Narodowy Instytut Dziedzictwa, Zabytek.pl, karta kościoła ewangelickiego, obecnie rzymskokatolickiego pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Trzcińsku. Otwórz kartę zabytku →
- Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej, materiały o działalności Fundacji i ochronie wspólnego dziedzictwa. Otwórz materiał →
Projekt opisuje zamierzenia, kronika dokumentuje wykonanie, a ekspertyza techniczna stan rozpoznany w 1994 roku. Dlatego nie uznano automatycznie każdego punktu projektu za zrealizowany.